Vượt qua khủng hoảng

Đợt này thấy nhiều anh em quan tâm đến vấn đề khủng hoảng, ngoài ra thì cũng gần đến sinh nhật 04 năm của DLS nên mình viết bài này như một lời cảm ơn đến CPH – nơi đã giúp đỡ team mình rất nhiều trong những ngày đầu tiên theo tinh thần pay it foward. Hi vọng qua bài viết mọi người có một tâm thế đúng để lèo lái doanh nghiệp vượt qua thời khủng hoảng, chứ hô hào khẩu hiệu thì khó ổn định tâm lý lắm.

Bài viết bên dưới là một phần trong plan của DLS trong thời gian tới đã được lược bớt các phần chi tiết thực hiện của từng hành động nhưng vẫn đầy đủ các ý lớn mà bên mình đã và sẽ áp dụng hi vọng sẽ giúp ích cho mọi người trong giai đoạn này.

Khủng hoảng bản chất là một sự việc xảy ra mà chúng ta không lường trước được hoặc không hề có sự chuẩn bị gì cho nó. Với mình khi có một rủi ro có thể xảy ra mình sẽ hỏi 03 câu hỏi: Nó ảnh hưởng đến mình thế nào? Rủi ro/mất mát lớn nhất của việc đó là gì? Mình phải làm gì tiếp theo? Vậy mình sẽ phân tích theo flow 3 câu hỏi trên nhé.

1. Khủng hoảng ảnh hưởng đến thế nào với Ecommerce?

Chuyện khủng hoảng tài chính thì câu hỏi hiện nay không phải là nó có xảy ra hay không? Mà là thiệt hại thế nào và bao nhiêu lâu nữa thì kết thúc?

Trong đợt này thì doanh thu hầu hết sẽ suy giảm, những ngành nghề nào mà chi phí cố định chiếm tỷ trọng càng lớn trong cơ cấu doanh thu thì thiệt hại càng nặng và ngược lại.

May mắn là các ngành POD, Dropshipping đều là những ngành có chi phí cố định không cao nên chỉ chịu sự ảnh hưởng gián tiếp. Có một vài bạn nói ngành Ecom sẽ được hưởng lợi do khách hàng không mua offline mà mua online nhiều hơn, điều này chỉ đúng ở trong ngắn hạn. Suy thoái kinh tế đến thì sẽ bao trùm lên toàn bộ ngành hàng tiêu dùng-consumer, vì đơn giản là khách hàng không có tiền nên sẽ giảm chi tiêu. Online nhiều mà không có tiền thì cũng sẽ không mua hàng đâu, cứ nhìn cổ phiếu của Amazon/Facebook suy giảm theo thị trường thì sẽ thấy tình hình rõ hơn.

Game sẽ khó hơn

Cơ bản là khách hàng trước kia mua 10 cái áo 1 năm thì giờ do khó khăn họ chỉ mua 5 cái. Và 100 ông bán hàng ngoài kia sẽ phải đánh nhau để bán được 5 cái đấy, độ khó của game sẽ tăng lên không chỉ gấp đôi.

Sự phân hóa sẽ xảy ra với tốc độ nhanh hơn

Thị trường mấy năm gần đây khoảng cách giữa những người bán tốt và không tốt ngày càng được kéo dãn ra. Mọi người sẽ thấy anh/em nào bán tốt sẽ càng ngày bán tốt hơn, anh em nào không trụ được thì sẽ đào thải mạnh hơn. Và đợt khủng hoảng này sẽ tiếp tục kéo dãn khoảng cách đó xa hơn nữa. Vì đơn giản khi khách hàng mua ít lại thì họ sẽ chọn các “sản phẩm tốt” và loại bỏ phần lớn các “sản phẩm chưa tốt”. Vậy nên các công ty tốt có “sản phẩm tốt” về cơ bản là chịu mức suy giảm thấp hơn các công ty có “sản phẩm chưa tốt”.

*Sản phẩm tốt ở đây bao gồm tất cả trải nghiệm mà doanh nghiệp của bạn đưa cho khách hàng chứ không chỉ gói gọn trong sản phẩm vật lý hay thiết kế.

2. Rủi ro và trích lập dự phòng

Khi đã khởi nghiệp kinh doanh thì rõ ràng rủi ro lớn nhất là phá sản, xóa hết bàn cờ và ta làm lại từ đầu. Trước mình cũng đi lên từ tay trắng mà giờ làm lại thì có sao đâu. Xác định vậy thôi thì mọi chuyện nó sẽ nhẹ nhàng hơn.

Tiếp theo câu chuyện lạc quan hơn xíu là chúng ta sống được bao nhiêu lâu nếu không có doanh thu và chuẩn bị dự phòng tài chính (trích lập dự phòng) cho trường hợp đó.

Sau khi xác định rủi ro lớn nhất -> đưa nó vào kế hoạch backup thì sự lo lắng tự nhiên sẽ giảm đi đáng kể vì mọi thứ bạn sắp đối mặt dù có risky thế nào đi nữa thì nó cũng đang under-control. Với riêng DLS thì những điều trên đã được bọn mình thực hiện từ 2 năm trước nên giờ tâm lý cũng khá bình thản với mọi việc bởi vì tất cả mọi thứ đều đang nằm trong tầm kiểm soát. Mọi việc vẫn chưa xấu nhất và kể cả xấu nhất thì cũng đã chuẩn bị hết rồi, vậy tại sao lại phải lo lắng nữa?

Một ví dụ cho dễ hiểu là khi bạn bán Gucci ở Platform, rủi ro lớn nhất là bạn bị kiện và mất toàn bộ doanh thu, đen lắm là cứ 5 mẫu thì khả năng bị kiện 1 mẫu đi. Vậy thì với mỗi camp bán được hãy để ra 20% doanh thu cho việc trích lập dự phòng, và sau đấy thì bán thoải mái thôi. Nếu để ra 20% doanh thu mà chưa có lãi thì tốt nhất nên bỏ đi vì nó là high risk-low return rồi.

Có một sự thật là ngành này là một trong những ngành có sự biến động nhanh và mạnh mẽ nhất. Về cơ bản thì khủng hoảng vẫn xảy ra hàng ngày, hàng tuần. Đùng một cái Facebook/Paypal thay đổi Policy thì có thể group này 50% anh em sẽ rụng. Vậy nên nếu anh em nào chưa làm hãy xây dựng ngay cho mình một backup plan để nếu tình hình có xấu thì vẫn bám trụ được trong một khoảng thời gian nhất định.

3. Chúng ta nên làm gì bây giờ?

a. Thay đổi một cách cẩn trọng

Lời khuyên của mình lúc này là TUYỆT ĐỐI ĐỪNG HỌC NGAY CÁI GÌ LÚC NÀY NẾU NÓ KHÔNG PHẢI NẰM TRONG KẾ HOẠCH. Nhiều bạn mình thấy mới có dấu hiệu khủng hoảng là đi học một loạt rồi áp dụng một loạt cái mới cho doanh nghiệp, điều này cực kỳ nguy hiểm kể cả trong thời kỳ bình thường và còn nguy hiểm hơn lúc khủng hoảng. Khủng hoảng bản chất là sự “bất ngờ” xảy ra mà bạn chưa có phương án, bạn lại vá nó bằng cách mang thêm một đống vấn đề “bất ngờ” bằng một loạt chính sách, quy trình, phương pháp mới vào doanh nghiệp thì khả năng rất cao là đã toang nay còn toang hơn.

Lúc này cần nhất các bạn Leader phải thật bình tĩnh, slow-down lại để nghĩ điều chỉnh kế hoạch cho công ty trước rồi sau đó mới chọn ra cái gì phù hợp và cần thiết để adapt vào doanh nghiệp một cách cẩn trọng. Chứ đừng kiểu sáng chiến lược mới, chiều quy trình mới rồi tối xuống siêu thị lại thấy sếp đang vác mấy thùng mỳ tôm thì có vẻ không có được “tĩnh” cho lắm.

Tóm lại chính các bạn mới là người hiểu rõ nhất team của mình cần gì? Đừng học một cách máy móc bất kỳ một thứ gì vì điều đó có thể đúng với doanh nghiệp A nhưng họ có những chất khác, con người khác, triết lý khác, mình cứ thế bê về chỉ càng thêm rối mà thôi. Mọi tài liệu, kiến thức (kể cả bài này) chỉ nên sử dụng để tham khảo mà thôi.

b. Tối ưu là ưu tiên hàng đầu

Việc tối ưu quy trình, nhân sự, bán hàng thì đây là việc bắt buộc phải làm, hàng ngày, hàng tháng dù có trong bất kỳ hoàn cảnh nào chứ không phải chỉ trong khó khăn. Tuy nhiên giai đoạn này thì cần các bạn tập trung hơn vào. Nguyên nhân thì cũng do sự phân hóa rồi sẽ diễn ra rất mạnh, nếu bạn không tối ưu để tiến hóa nhanh chóng lên thì chắc chắn sẽ bị đào thải – với tốc độ nhanh hơn bình thường.

Tùy vào tình hình thực tế mà hãy chọn một ưu tiên hàng đầu để tối ưu trước. Đoạn này thì chả có công thức chung gì cả, đoạn nào mình cảm thấy nếu làm sẽ mang lại hiệu quả lớn nhất thì ưu tiên làm trước, đoạn nào mang lại ít hiệu quả thì sẽ làm sau.

c. Tài chính

Tài chính sẽ là thứ mà bạn cần đặc biệt quan tâm. Trong khủng hoảng tiền sẽ có giá trị hơn rất nhiều. Hãy cố gắng để mình có thể đủ tài chính để ít nhất là sống sót trong 6-12 tháng hoặc tốt đẹp hơn là có sẵn nguồn tài chính để đi shopping khi tất cả mọi thứ đang trong tình trạng Sale off. Tối ưu lại tài chính không chỉ bao gồm cắt giảm mà là làm cho cho dòng dương tiền nhiều nhất có thể (hoặc âm ít nhất có thể), dòng tiền cái nào lớn hơn thì hãy ưu tiên cái đó.

Ví dụ: nếu cải tiến A giúp tăng lợi nhuận lên 5k$ thì tôi sẽ làm trước cải tiến B giúp giảm chi phí đi 3k$.

d. Bán hàng

Sau khi bên mình làm ra bảng tài chính thì chi phí Ads vẫn chiếm tỷ trọng cao nhất. Bình thường do Facebook performance quá tốt nên gần như tất cả các team đều focus vào Facebook, vào giai đoạn này thì chúng ta có thể sử dụng để build thêm các marketing channel khác. Một phần là để giảm chi phí acquire users, một phần là để có các kênh chờ cho việc sẵn sàng bứt phá trong thời gian tới. Hãy ưu tiên những kênh nào có tác dụng cả cho sau này nữa, đừng bí quá mà chọn mấy kênh như Tiktok, Snapchat hay Twitter vì nó không có nhiều tác dụng nhiều cho hiện tại và tương lai. Một số kênh có thể tham khảo trong đợt này là SEO, Email marketing, KOLs, Referral v.v… Kinh nghiệm cá nhân của team mình là Google đợt này cũng khá toang, anh em đang làm Google có thể cho thêm ý kiến xem có đúng không nhé.

e. Nhân sự

Hãy lựa chọn việc cắt giảm nhân sự là điều cuối cùng, nếu sự ở lại của người đó thực sự ảnh hưởng đến công ty. Còn lại theo mình giải pháp đúng là nên cố gắng để tăng hiệu suất/chất lượng của nhân sự. Các nhân sự thời gian này họ cũng hiểu cho sự khó khăn của công ty và sẽ cố gắng nhiều hơn bình thường. Tối ưu về hiệu suất của nhân sự sẽ vừa giúp cho công ty ổn định về tâm lý, và gia tăng dòng tiền dương vào thời điểm này. Ngoài ra việc có sẵn nguồn nhân sự chất lượng cao cũng sẽ là điều kiện để bật dậy mạnh mẽ sau khủng hoảng.

Lời khuyên dành riêng cho các bạn giai đoạn 1-2 (newbie)

Nếu tình hình khó khăn mà chưa có bất cứ một sự chuẩn bị nào thì giải pháp tốt nhất là các bạn hãy group lại với nhau. Trong giai đoạn này thì các bạn có thể sharing được các chi phí văn phòng/tool để bớt gánh nặng chi phí. Ngoài ra vì đều trong quá trình học tập và cải tiến nên các bạn có thể sharing cho nhau những kinh nghiệm bán hàng, kinh nghiệm tối ưu để mang lại hiệu quả lớn hơn.

CPH giờ không phải là nơi chia sẻ những vấn đề sâu nữa nên tích cực chia sẻ nhóm nhỏ vẫn mang lại hiệu quả lớn nhất. Ít nhất là coffee talk, nhiều là sáp nhập luôn với nhau, tùy tình hình và độ thân thiết thì có thể chọn các hình thức phù hợp.

Một vài trường hợp mình đã thấy cả những anh/em làm lâu năm (oldbie) vẫn group lại với nhau và phát triển rất tốt.

Lời khuyên dành riêng cho các bạn giai đoạn 3 (old-bie)

Mình biết một số bên hiện nay đã có tích lũy đủ lớn để gần như chắc chắn sẽ vượt qua đợt này tuy nhiên nếu chúng ta đã chuẩn bị vượt qua đợt này thì hãy chuẩn bị tinh thần cho cuộc chiến sau cơn bão. Mỗi đợt hậu khủng hoảng thì đều có người khổng lồ trưởng thành. Một phần thì do lúc đó đa phần đối thủ nghẻo hết rồi, nhưng phần lớn là do họ đã thích nghi và trở nên mạnh mẽ hơn và chắn chắn sẽ bứt phá mạnh hơn sau cơn bão. Chẳng ai trở thành người khổng lồ chỉ bằng “ngủ đông” cả. Đây có lẽ là nhóm đủ điều kiện nhất để tham lam trong giai đoạn này.

Nếu bạn mãi không tuyển được Tech Team hay HRM thì đây chính là cơ hội vàng để các bạn đi tuyển dụng. Nếu bạn tìm mãi chưa được văn phòng ưng ý thì đây là cơ hội shopping hàng giá rẻ. Hãy chuẩn bị cho cả cuộc chiến sau cơn bão vì có thể nó còn khốc liệt hơn cuộc chiến trong cơn bão nữa đấy.

Nhập chủ đề bạn muốn đọc trong các bài viết tiếp theo tại đây.

Leave a Reply