Bài viết được lấy cảm hứng từ bài viết của anh Đỗ Thành Long:

https://dantri.com.vn/tam-diem/tuong-lai-cua-nguoi-tre-20250213112123714.htm

Như anh Long đã nói về khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn và trong quá trình đó những người trẻ tuổi chưa tích lũy được kinh nghiệm hay tài sản là những người dễ bị tổn thương nhất. Trong bài viết của anh Long cũng đã chia sẻ sự quan trọng của việc nỗ lực và tích luỹ tài sản đầu tư từ sớm.

Tôi xin chia sẻ cho các bạn dưới góc nhìn của tôi – một người trẻ được sinh ra trong làn sóng đổi mới công nghệ. Một người đã và đang đi ngược dòng như anh Long nhắc đến.

I. THẾ GIỚI PHẲNG

Chúng ta đang càng ngày càng sống trong một thế giới “phẳng” hơn. Sự phát triển của internet khiến cho một ai đó có thể tiếp cận thông tin ở bên kia bán cầu trong thời gian vài phút. Vài ngày trước chỉ với một chiếc điện thoại bạn có thể xem tổng thống Mỹ và Ukraine trao đổi theo thời gian thực tại một nơi cách bạn nửa vòng trái đất, hay sự phát triển của cơ sở hạ tầng cũng giúp cho một số hàng hóa từ TQ có thể giao đến tận nhà bạn chỉ trong vòng 02 ngày. Những điều không tưởng với các thế hệ trước đây.

1. Lợi Ích Của Thế Giới Phẳng: Cơ Hội Chia Đều Cho Mọi Người

Hai mươi năm trước đa phần các cửa hàng chỉ phục vụ cho một tệp đối tượng khách hàng trong khu vực một xã hay thậm chí là một con đường nơi ở gần cửa hàng đó, thì giờ đây một ai đó có thể ngồi ở nhà và bán hàng đi mọi tỉnh thành trên Việt Nam hay thậm chí toàn thế giới.

Điều đó thực sự là một điều tốt của “thế giới phẳng”, nơi mà chúng ta đều nói “cơ hội được chia đều cho tất cả mọi người”. 

Có những người tôi biết chỉ với một đội hình 10 – 20 người có thể bán hàng từ Việt Nam đi Mỹ với doanh số hàng trăm tỷ; có những bạn trẻ 9x, 0x xây dựng đội ngũ hàng trăm người bán hàng khắp Đông Nam Á hay thậm chí sang tận Ả Rập, Châu Phi. Đó là cơ hội đến từ thế giới phẳng. 

Chính tôi cũng là một người được hưởng lợi về thế giới phẳng. Chúng tôi có thuê gia công tại Trung Quốc, thuê thiết kế tại Singapore, tuyển dụng chăm sóc khách hàng tại Phillippine, bán hàng tại Mỹ. Hay thậm chí những thời gian trước đây chúng tôi có đến 70% hàng hoá được nhập từ chính nước bản địa và bán lại chính trong đất nước đó như cái cách chúng ta đang mua một đôi giày Nike Made in Vietnam.

2. Mặt Trái Của Thế Giới Phẳng: Khi Những Người Thành Công Mở Rộng Lợi Thế

Ngoài những lợi ích kể trên, thế giới phẳng còn mang đến sự cạnh tranh khốc liệt hơn, nơi chỉ số ít người sẽ trở nên rất thành công và chiếm hữu phần lớn thị trường. 

Apple đã mất 38 năm để trở thành công ty 1.000 tỷ đô , nhưng chỉ cần 2 năm để từ 1.000 tỷ thành 2.000 tỷ đô và chỉ 1,4 năm để thành 3.000 tỷ đô.

Shopee dù đạt doanh số hàng chục nghìn tỷ thì tăng trưởng vẫn là 50 – 100% mỗi năm (tương ứng với hàng chục nghìn tỷ doanh thu) – trong khi GPD chỉ tăng 5-8%. Điều đó có nghĩa là thị phần của họ càng ngày càng lớn, cũng có nghĩa là có hàng chục nghìn, trăm nghìn nhà bán lẻ ngoài kia đang bị đi lùi lại cho sự tăng trưởng đó.

Cách đây 20 năm khi tôi còn đang đi học thì mở quán cafe hay quán bán quần áo là lĩnh vực khởi nghiệp dễ tiếp cận nhất của giới trẻ lúc bấy giờ, nhiều người cũng đã thành công ở mức độ vừa phải khi đi theo những mô hình này. 

Giờ đây với việc phát triển ngày càng mạnh mẽ của công nghệ, thông tin, logistic và hạ tầng những người chiến thắng đang mở rộng lợi thế quy mô của họ một cách tối đa, điều này dẫn đến nhu cầu khách hàng vẫn ở đấy nhưng phần thưởng thì chỉ nằm trong tay một số ít người.

Theo một bài đăng trên báo tuổi trẻ thì mỗi ngày đang có 4-5 triệu đơn hàng đi từ Trung Quốc vào Việt Nam thông qua các sàn thương mại điện tử, như vậy cửa phát triển cho các nhà bán lẻ ở Việt Nam đã bị co lại rất nhiều.

Hoặc như thị trường mở quán cafe, theo thống kê riêng chỉ từ năm 2021 đến cuối năm 2023 thị phần của 5 ông lớn về cafe tại Việt Nam tăng lên từ 33% đến 42%. Điều này có thể hiểu được là thị phần của các cửa hàng/thương hiệu nhỏ lẻ đã giảm từ 67% xuống 52%. Và tỷ lệ này chắc chắn sẽ ngày càng giảm xuống trong những năm tiếp theo, điều đó có nghĩa là miếng bánh để mở mới cửa hàng cafe đang ngày càng thu hẹp lại.

Hay nói về tư liệu sản xuất cơ bản nhất của xã hội là bất động sản: Với những người mới bắt đầu có tiền, lựa chọn đầu tiên của họ là mua căn nhà đầu tiên; nhưng tiếp theo đó sẽ là căn nhà thứ 2-3 cho con cái họ, thậm chí là căn nhà thứ 4-5-6 được mua với mục đích đầu tư mà họ không bao giờ ở đến. Mục đích của việc này là để bán lại trong tương lai với mức giá cao hơn. 

Những người thành công trước sẽ tích trữ các tư liệu sản xuất, người chưa thành công sẽ phải mua lại những tư liệu với một mức giá cao hơn.

Những người đi trước, dù vô tình hay cố ý đều cố gắng để gia tăng lợi thế của họ trong những lĩnh vực hiện tại để chiếm lĩnh nhiều lợi thế nhất và vô hình chung điều đó trở thành một trở ngại cho những người ở dưới muốn vươn lên.

Trong thời gian tới điều này sẽ rõ nét hơn với công nghệ AI đang phát triển, khi một người có thể kết hợp với AI để tạo ra năng suất tương đương của 10-20 người thì sự co lại về cơ hội cho người bình thường và gia tăng về độ cao cho những “người chiến thắng” sẽ càng lớn.

Điều này dẫn đến một xu hướng chung là kinh tế vẫn tăng trưởng nhưng sự tăng trưởng thực sự dường như chỉ tập trung vào một nhóm cá nhân, doanh nghiệp.

3. Tấm Trần Vô Hình

Vì những lý do trên mà người trẻ khó mà tham gia vào các ngành nghề truyền thống đặc biệt là cách ngành thâm dụng vốn hoặc một số ngành nghề đã bị lũng đoạn bởi các mô hình chuỗi.

Ngoài ra giá nhà cao cũng gây rất nhiều khó khăn cho người trẻ hiện nay. Theo thống kê năm 2024 thì một bạn 9x cần 25,8 năm để mua nhà, thời gian lao động của một người thường chỉ có hơn 40 năm và người trẻ cần dành hơn một nửa thời gian làm việc của mình để có ngôi nhà đầu tiên. Đặc biệt nửa thời gian đầu tiên này lại là thời gian mà năng suất lao động của người trẻ cao nhất, là nửa thời gian mà “Người trẻ” vẫn là “người trẻ”. Khi giá nhà quá cao thì cơ hội để đầu tư vào khởi nghiệp hoặc kinh doanh sẽ co lại khá nhiều.

Tổng hòa của các điều trên nó tạo thành một tấm trần về sự phát triển cho người trẻ.

(bạn có thể tham khảo bài viết của anh Long phía trên để nhìn rõ hơn vấn đề này).

---

Sau khi bạn đọc những điều trên thì cũng không cần quá bi quan vì thực sự trên thế giới, phần lớn tài sản vẫn thuộc của các tỷ phú tự thân. Theo thống kê của Forbes 2021 thì số lượng tỷ phú tự thân đang chiếm ~70% tổng lượng tỷ phú trên thế giới, con số này còn cao hơn 80-90% nếu xét đến các triệu phú.

Vậy người trẻ cần làm gì để phá được tấm trần vô hình này? 

II. NHỮNG NGUỒN LỰC CỦA NGƯỜI TRẺ

Chúng ta đã nói về thế giới phẳng và những bất lợi của người trẻ trong đó: thiếu sự tích luỹ về kinh nghiệm, tri thức, tài nguyên; nhưng người trẻ cũng có những thế mạnh của riêng mình.

1. Thế Mạnh Lớn Nhất Của Người Trẻ Là … Trẻ

Người trẻ luôn luôn là người dễ dàng tiếp thu cái mới nhất, điều này cũng đến từ một mặt khác của điểm yếu là “ít kinh nghiệm” của họ. Vì ít kinh nghiệm nên người trẻ dễ dàng tiếp thu cái mới hơn và bộ não luôn được thiết kế để tiếp thu tốt hơn khi chúng ta còn trẻ.

Vậy nên dễ hiểu tại sao người trẻ lại dễ thành công hơn trong những mô hình, lĩnh vực kinh doanh mới như thương mại điện tử, tiktok, blockchain, AI v.v…

Để tận dụng ưu điểm này chúng ta cần liên tục học hỏi, giữ tâm thế “học như đứa trẻ”, open-mind với tất cả những kiến thức, mảng mới. Tránh tình trạng tuổi còn trẻ nhưng “tâm trí” đã già.
Ngoài học tập thì tốt nhất người trẻ nên tham gia vào các lĩnh vực mới, vì với tâm thế học tập đó họ có thể tiếp cận nhanh chóng với lĩnh vực mới cộng thêm khoảng cách kinh nghiệm không quá lớn (DLS vẫn đang tuyển dụng nhé).

2. Thế Mạnh Của Người Trẻ Là … Chưa Có Gì

Hay nói đúng hơn là họ “ít tư liệu, ít vướng bận”. Vì ít nên họ sẽ khó tham gia vào những ngành nghề cần quy mô vốn lớn (như sản xuất) và vì vậy họ chỉ có lựa chọn duy nhất là tập trung tìm kiếm cách thức mới như bán hàng online.

Vì có ít nên người trẻ cũng linh động hơn. Một ông chủ kinh doanh kiểu cũ với lịch họp hành, giao lưu dày đặc sẽ khó có thời gian để nghiên cứu về Facebook, Tiktok như người trẻ.

Một công ty được đầu tư với quy trình bài bản, trang thiết bị chuyên dụng sẽ khó xoay sở hơn khi tiếp cận với những ngành nghề, phương thức mới. Ngược lại một người chưa có gì trong tay họ sẵn sàng thử nghiệm bất kỳ phương pháp nào dù ban đầu nó có vẻ dường như là vô lý.

3. Thế Mạnh Của Người Trẻ Là … Khát Khao

Với những người đã thành công, khát khao của họ thường sẽ không còn quá lớn. Rất ít người như Elon Musk vẫn làm việc 80-100h mỗi tuần khi trở thành người giàu nhất thế giới.

Nếu người đi trước đã giỏi, đã giàu, còn chăm chỉ làm việc như vậy thì khả năng để bạn bắt kịp gần như là 0%, nhưng may mắn là những người như vậy không có nhiều.

Khoảng 70% những người thành công trong thế hệ thương mại điện tử xuyên biên giới cùng thời với tôi (cách đây 10 năm) thì họ đã nghỉ hưu. Không hẳn là hoàn toàn nghỉ nhưng họ hoạt động một cách cầm chừng: Tuần làm việc vài ngày, work from home, tập trung đầu tư tài chính v.v…

Đấy là cơ hội của bạn nếu bạn chăm chỉ hơn họ.

Như Tôn Tử nói: “Biết địch và biết mình, trăm trận bất bại. Không biết địch chỉ biết mình, một thắng một thua. Không biết địch cũng không biết mình, đánh đâu thua đó”. Việc hiểu được thế mạnh của người trẻ so với các thế hệ đi trước là gì giúp người trẻ có thể tránh tham gia vào những lĩnh vực người đi trước có thế mạnh, mà hãy tận dụng thế mạnh tối đa của chúng ta nơi mà những người đi trước không có.

III. CÁCH THỨC PHÁ TRẦN

1. Đột Phá Phải Đến Từ Những Cơ Hội Mới

Xã hội luôn vận hành theo chu kỳ:

Cải tiến mới khoa học, biến động xã hội -> tạo ra các cơ hội tại các ngành nghề mới, đồng thời đào thải một số ngành nghề cũ -> một số tận dụng để trở nên thành công -> Người thành công mở rộng quy mô, lợi thế của mình để chiếm nhiều thị phần nhất -> thị trường đi vào ổn định chờ đợi lần cải tiến tiếp theo.

Thời kỳ biến động luôn là thời kỳ dễ vươn lên nhất vì trong thời kỳ này mọi thứ thay đổi, những sự chuẩn bị của các “market leaders” thường khó đúng và trúng (mặc dù họ vẫn luôn cố gắng để làm tốt điều này nhất có thể).

Do đó, việc đột phá phải được thực hiện trong những ngành nghề mới, hoặc ít nhất là trong những nhu cầu mới của ngành nghề cũ. Ngoài ra như đã phân tích ở trên, người trẻ cũng có thế mạnh hơn người đi trước để phát triển trong những lĩnh vực mới này. Nếu không có tiktok, shopee thì việc bạn mở cửa hàng bán quần áo cạnh tranh với cô bán quần áo 30 năm ở chợ Ninh Hiệp là 0%.

Xã hội phát triển thì các cơ hội ở những ngày nghề mới sẽ mở ra như: Thương mại điện tử, AI, Blockchain, Game, Content Creators hay thậm chí ngồi ở Việt Nam và làm việc remote cho một công ty nước ngoài thông qua các nền tảng như Fiverr.

2. May Mắn Là Yếu Tố Quan Trọng Của Thay Đổi

Trước đây người ta hay nói thành công là 99% nỗ lực và 1% may mắn, thực ra đó là câu nói dành trong những người trong lồng giam để bạn cày cuốc và nỗ lực hơn. Thực sự thì may mắn chiếm đến 90% thành công của các doanh nghiệp hiện nay.

Trước đây người ta hay nói thành công là 99% nỗ lực và 1% may mắn, thực ra đó là câu nói dành trong những người trong lồng giam để bạn cày cuốc và nỗ lực hơn. Thực sự thì may mắn chiếm đến 90% thành công của các doanh nghiệp hiện nay.

Bản thân tôi may mắn rất nhiều, tôi may mắn vì sinh ra trong một gia đình mà nơi đó tôi được tiếp cận với máy tính ở thời gian rất sớm.

Tôi may mắn vì thế hệ chúng tôi là thế hệ “lớn lên cùng máy tính và internet” chúng tôi may mắn chứng kiến thời kỳ hình thành và phát triển của thương mại điện tử rồi các mạng xã hội và dĩ nhiên đi kèm sự phát triển đó thì các cơ hội cũng nở rộ. Tôi quen những người anh đi trước là những người nắm bắt cơn sóng đó thành công. Họ là những người đã kiếm hàng triệu đô la cách đây 20 năm, nhiều trong số đó giờ đã vươn lên thành các tập đoàn lớn về công nghệ hiện nay. Họ là người giỏi – đúng vậy nhưng họ cũng là những người rất may mắn. May mắn vì cơ hội đến với họ khi đúng thời điểm mà các nguồn lực của họ sẵn sàng

Hoặc như cách đây 15 năm, cái thời mà đăng lên Facebook bất kỳ cái gì cũng bán được. Rất nhiều người cũng đã thành công với xu hướng đó, tạo được tiền đề họ phát triển đến tận bây giờ và tôi cũng là một trong số đó.

Giới trẻ tiếp theo như các con tôi, chúng lớn lên trong khi Facebook, Tiktok đã được thành hình. Chúng ta có thể nói chúng được tiếp xúc công nghệ sớm hơn – đúng vậy. Nhưng những cơ hội kinh doanh như thời gian trước chắc chắn đã thu hẹp lại rất nhiều. Thị trường càng hoàn thiện thi cơ hội càng ít đi cũng như được những người đi trước nắm giữ. Và để thành công chúng cần tìm kiếm và chuẩn bị cho các cơ hội tiếp theo.

May mắn là đúng thời điểm, đúng con người, đúng nguồn lực. Như cổ nhân có nói Thiên Thời – Địa Lợi – Nhân Hoà. Đôi khi đầy đủ nguồn lực cũng phải đúng lúc, sớm hơn hoặc muộn hơn cũng không được, tuy nhiên nói vậy chúng ta cũng có những cách để “nâng cao” may mắn.

Trong quyển sách “Bí mật của may mắn –Alex Rovira & Fernando Trías de Bes” có nói: May mắn như một cơn mưa, rải đều khắp các vùng đất nhưng chỉ có những hạt mầm được cầy cấy, chăm sóc và chuẩn bị tốt mới có thể tận dụng may mắn để sinh sôi nảy nở. Để đón đầu may mắn, chúng ta cần phải có sự chuẩn bị.

3. Chuẩn Bị Nguồn Lực Cho Cơ Hội Mới

a. Nguồn Lực Về Tài Chính

Không cần quá nhiều nhưng chắc chắn bạn phải có một dự phòng cho trường hợp này. Đây là nguồn lực quan trọng nhưng cũng là không quan trọng nhất với người trẻ vì nếu bạn chăm chăm vào tài chính là mục tiêu duy nhất thì bạn sẽ khó có cơ hội chiến đấu với những người có nhiều tích luỹ hơn. Tuy nhiên bạn cần phải đủ tài chính tối thiểu cho bản thân để dự phòng cho các dự án mới.

b. Nguồn Lực Về Trí Tuệ

Đơn vị đầu tiên tôi đi làm là một đơn vị về tài chính, tôi đã có một năm đầu tiên làm việc với mức thu nhập gần như bằng không, nhưng bù lại tôi tràn đầy sự biết ơn vì tôi đã học hỏi được quá nhiều từ môi trường đó. Quãng thời gian đó mang lại cho tôi rất nhiều kiến thức về tài chính, về kinh doanh, nhiều kiến thức trong đó vẫn hữu ích và đi theo tôi đến tận bây giờ. Vậy nên nếu có thể hãy ưu tiên những gì bạn học được hơn là thu nhập ngay từ đầu vì nếu không có kiến thức rất có khả năng là lương của bạn sẽ không tăng theo kịp giá nhà.

Ngoài công việc hãy liên tục trau dồi kiến thức thông qua đọc sách. Sách là một dạng tài nguyên giá rẻ, một vị tỷ phú nào đó, một vĩ nhân của thời đại nào đó đã dành ra 5-10 năm để đúc kết kinh nghiệm, tri thức trong cuộc đời họ và những điều đó đang được bán lại cho bạn với giá 1-2 trăm ngàn, thật sự quá rẻ (cảm ơn thế giới phẳng).

Sách là cơ hội để bạn san bằng về chi phí tiếp cận tri tri thức với những người đi trước vì nó rẻ và công bằng với mọi người.

70% tri thức của những người thành công đều được tiếp cận qua sách. 

30% tri thức còn lại của những người thành công thì bạn không thể theo được. Đó là những khoá học đắt tiền, nhưng tư vấn hàng nghìn $ một giờ, những network với những người thành công khác v.v…

c. Nguồn Lực Về Quan Hệ

Trước đây mọi người sẽ thích network với những người thành công hoặc có vị trí cao hơn mình. Nhưng với thời đại thông tin mới người ta thường sẽ thích network với những người giỏi và nhiều thông tin. Người giàu chỉ cho bạn được tiền (hiếm và không nhiều) nhưng người giỏi sẽ cho bạn được tư duy, được cơ hội.

Mở rộng về quan hệ không hẳn là bạn cần nhờ vả ai thứ gì đó. Nguồn lực về network sẽ giúp bạn có “nhiều kênh thông tin” hơn, thông tin là một dạng nguồn lực cực kỳ quan trọng. Đôi khi những thông tin rất cơ bản của nhóm này sẽ là cơ hội vàng để thành công với một người nào đó.

---

Tất cả những sự chuẩn bị trên đều phải được chuẩn bị cùng lúc, đừng lơ là vì bạn đã có một thứ mà không nỗ lực ở những mặt khác. Bởi vì công thức thành công sẽ là:

Thành công = Phương pháp x Nguồn lực x Nỗ lực x May mắn

Hãy nhớ công thức của thành công là phép nhân chứ không phải phép cộng. Điều đó có nghĩa nếu bạn không có phương pháp thì dù bạn có rất nhiều nguồn lực hay nỗ lực kết quả cũng sẽ đều bằng 0 hoặc ngược lại. 

Trước chúng ta hay đọc câu chuyện của Rùa và Thỏ, giữa sự chăm chỉ và năng lực cái nào quan trọng hơn. Nếu câu chuyện của Rùa và Thỏ lại tái diễn ở thời đại này thì chắc chắn đáp án là cả Rùa và Thỏ đều sẽ thất bại vì cuộc đua giờ đây là tổng hòa của các yếu tố. Xã hội không còn là thời gian của việc chỉ tốt một yếu tố mà thành công trừ khi bạn tìm được cơ hội cực tốt. Nhưng chắc chắn lâu dài bạn phải bổ sung tất cả các yếu tố kể trên, vì đơn giản những người xung quanh bạn cũng đều đang làm như vậy.

---

Mặc dù khó khăn đến với người trẻ rất nhiều, tuy nhiên cơ hội của người trẻ cũng ngày càng nhiều hơn. Cơ hội này đến từ sự đổi mới công nghệ như: các mạng xã hội tiktok, công nghệ AI, blockchain hay thậm chí chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc trong thời gian tới cũng sẽ tạo ra một số cơ hội.

Trong những cơ hội này có nhiều cơ hội đòi hỏi ít nguồn lực về tài chính hơn trước đây rất nhiều, bạn không cần phải có vốn quá lớn để thực hiện điều đó, ví dụ như mô hình kinh doanh affiliate, mô hình content creator, mô hình remote working, mô hình kinh doanh các app v.v… những mô hình đó đều không cần quá nhiều vốn nhưng cần một sự nhanh nhạy và đầu tư công sức bắt kịp xu hướng. Vì vậy nhìn chung cơ hội cho thế hệ mới rộng mở hơn nhiều so với các thời gian trước đây.

Đặc biệt Việt Nam đang vào một pha phát triển rất tốt, các cải cách từ thể chế đến môi trường kinh doanh đến thời kỳ vị thế Việt Nam tăng lên trên thế giới đều sẽ mang lại nhiều cơ hội cho người trẻ chúng ta.

Nhìn rộng ra thì nếu coi Việt Nam là một cá thể trên thế giới thì Việt Nam cũng cần tận dụng các sự đổi mới để vươn mình và vì những lý do nêu trên mà tôi tin nguồn lực của giới trẻ sẽ là chủ đạo để quyết định việc vươn lên của Việt Nam trong tương lai.

Chúc cho tất cả mọi người trẻ chúng ta đều có thể tận dụng cơ hội sắp tới để trước tiên là vươn mình làm cho cuộc sống bản thân và gia đình tốt lên, sau đó là làm giàu mạnh đất nước, tạo thêm nhiều cơ hội mới nữa cho các thế hệ tiếp theo.

Anh chuyên viên.

Thanh Hoá – 09/03/2025